Reflectie

Zelfkennis begint bij zelfreflectie: nadenken over jezelf. Als mens, als professional, als groep, als organisatie. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

Hoe goed ken je jezelf? En wat tel je mee bij het beantwoorden van deze vragen? Bij zelfreflectie houd je jezelf een spiegel voor. Als een ander jou de spiegel voorhoudt kan dat helpen om een aantal blinde vlekken te ontdekken. Vaak ontdek je dan waar de blokkade voor verandering zit, wat je er van weerhoudt om...

Reflectie door de cliënt speelt in al mijn begeleidingsvormen een belangrijke rol. Soms is een persoon wel maar soms ook niet gewend om veel aan zelfreflectie te doen, en veel groepen en organisaties doen dit collectief te weinig systematisch. Gelukkig is reflectie goed te leren. Het aanleren en/of verdiepen van zelfreflectie kan een onderdeel van de begeleiding zijn.

Verschil reflectie en evaluatie

Het gaat er bij reflecteren om, om steeds terug te kijken op, en jezelf vragen te stellen over een bepaald punt dat je wilt onderzoeken. Bijvoorbeeld hoe jij aan het werk bent en wat daar de achtergronden van zijn. Het gaat er dan niet zozeer om of je het werk goed of juist niet goed hebt gedaan. Dat is evalueren. Het is juist belangrijk het beoordelen (evalueren) van je eigen handelen uit te stellen. Dit geeft ruimte voor zelfonderzoek, waardoor je meer leert over je eigen handelen.

Bij evalueren gaat het veel meer om het beoordelen van je voorgenomen werkplan. Iemand die evalueert vergelijkt de verwachting die hij van te voren had met de feitelijke gang van zaken. Na reflectie kan evaluatie plaatsvinden. Dan kun je conclusies trekken en doelen stellen voor een volgende keer.

Bij evalueren:
  • Beoordeel je de resultaten van je acties.
  • Kijk je welke eventuele storende factoren een rol hebben gespeeld.
  • Trek je conclusies voor de werkwijze in soortgelijke situaties.
Bij reflecteren:
  • Omschrijf je de situatie en omgeving.
  • Onderzoek je je gedrag.
  • Stel je vragen over je eigen vaardigheden.
  • Achterhaal je je motivatie of overtuigingen.
  • Sta je stil bij je identiteit.
  • Is er oog voor je dieperliggende drijfveren.

Hoe kun je reflecteren

Er zijn veel manieren om te reflecteren zowel individueel als collectief:

  • feedback vragen
  • persoonlijke sterkte-zwakte- analyse (SWOT) maken
  • intervisiegroep
  • jezelf vragen stellen
  • reflectie-verslagen maken
  • of klik door naar een handvat voor reflectie, het model van Bateson

Het is belangrijk om open vragen te stellen, want open vragen geven ruimte voor onderzoek. Het zijn geen vragen die je alleen maar met ja of nee kunt beantwoorden. Open vragen beginnen meestal met: Wat-Waar-Wanneer-Waarom-Hoe...

  • Het is in ieder geval belangrijk om niet in het algemeen te reflecteren, maar altijd aan de hand van een concrete situatie.
  • Zelfreflectie is vooral een kwestie van doen, en dat vraagt om een bewuste houding en een goede systematische methode.
  • Jezelf en/of aan elkaar vragen stellen is dan een middel bij het toepassen van de zelfreflectie methode.